آموزش آشپزی

بازی کردن با کودکان – 2

بسم الله الرحمن الرحیم

بازی کردن با کودکان – 2 : در مطلب بازی کردن با کودکان – 1 به نقش های بااهمیت بازی که در دوران مختلف زندگی بر انسان می گذارد واقف شدیم . چند نمونه از بازی های قرآنی و آموزشی نیز در کنار آن مطالعه شد . در این نوشته به معرفی یک اسباب بازی خوب و ویژگی ها آن خواهیم پرداخت .

خانواده و اسباب بازی کودک

اسباب بازی ، عامل رشد ذهنی و خلاقیت کودک است؛ ولی نقش خانواده را در این میان نمی توان نادیده گرفت؛ زیرا پدران و مادران هستند که با انتخاب اسباب بازی مفید زمینه استفاده ی کودک از آن ها را فراهم می کنند.

ضرورت تهیه اسباب بازی برای کودک

بازی برای کودک ضرورت روانی – زیستی و اجتماعی است، یعنی ریشه در ساختار روان شناختی – زیست شناختی و اجتماعی بشر دارد. اسباب بازی نیز رکن مهمی در بازی های کودک است. اسباب بازی در کودک شوق و ذوق به بازی به وجود می آورد و بازی را پرمحتواتر می کند و در بیشتر موارد به بازی های جدید می انجامد .

در واقع همان طوری که جسم کودک به غذا و ویتامین های مختلف و مفید نیاز دارد و به کمک آن ها رشد و نمو می کند، روح و روان او نیز نیازمند تغذیه است و اسباب بازی برای کودکان نوعی غذای روحی بشمار می رود؛ بنابراین چنانچه اسباب بازی کودک بادقت و برطبق اصول روانشناختی و اهداف تربیتی انتخاب شوند، درسلامت روانی و رشد بهنجار او بسیار موثر خواهد بود . به همین دلیل روان شناسان و مربیان مشهور کودکان به تفصیل در زمینه ی کودک و بازی بحث کرده و والدین را به انتخاب اسباب بازی مناسب و مفید برای کودک فراخوانده اند.

شواهد نشان می دهد که خریداسباب بازی برای کودک ، در جامعه ی ما عمومیت یافته است و پدران و مادران می کوشند درحدتوان برای فرزندشان اساب بازی بخرند؛ ولی برخی از والدین بدون توجه به کارکردهای آموزشی و تربیتی اسباب بازی و تنها با این هدف که مدتی با اسباب بازی کودک را ساکت یا خوشحال کنند، آن را تهیه می کنند.

پدران و مادران باید تهیه اسباب بازی برای کودک را وظیفه خود بدانند و با دقت هرچه بیشتر در انتخاب و فراهم کردن اسباب بازی مفید اهتمام ورزند . انتخاب اسباب بازی مناسب به یادگیری و تکوین شخصیت کودک کمک می کند، برمهارتهای جسمی و رشد شناختی و اجتماعی وی می افزاید و به او اعتماد به نفس می دهد.

بسیاری از اولیا هنگام خرید اسباب بازی برای کودک نمی دانند چه نوع اسباب بازی انتخاب کنند و آیا انتخاب آن ها صحیح است و آیا اسباب بازی خریداری شده برای کودک مناسب است و … برخی دیگر مایلند اسباب بازی متنوع و گران قیمتی برای کودک خود فراهم کنند. ( برگرفته و تلخیصی از منابع بازی کودک در اسلام ، روان شناسی بازی ، محمد علی احمدوند. محمدصادق شجاعی)

از نظر روان شناسان تمایل کودک به بازی و علاقه شدید به اسباب بازی یکی از علائم سلامت روانی اوست . از این رو انتخاب و تهیه نوع مناسب آن برای کودک در سنین مختلف بسیار مهم است؛ بنابراین باتوجه به نقش اسباب بازی در شکل دادن به تمایلات عاطفی و روانی کودک در انتخاب آن باید دقت کرد.

 بازی کردن با کودکان - 2

ویژگی های اصولی و کلی یک اسباب بازی خوب :

الف) متناسب بودن با سن کودک

اسباب بازی باید از نظر وزن ، اندازه ، شکل و …. با ویژگی های فیزیکی سن کودک سازگار باشد؛ یعنی، والدین باید به رشد فیزیکی کودک توجه داشته باشند همچنین بین اسباب بازی و توانایی ذهنی کودک هماهنگی وجود داشته باشد.

ب) سادگی اسباب بازی

ویژگی بسیارمهم دیگر ساده بودن اسباب بازی است . هرچه اسباب بازی ساده تر باشد تحرک ذهنی و ابتکاری کودک در مورد آن بیشتر خواهد بود برای آن که اسباب بازی ارزش روانشناختی داشته باشد، باید از قطعات ساده و متنوعی تشکیل شده باشد تاکودک بتواند آن را دستکاری کند. اسباب بازی خودکار و مکانیکی فرصت رشد خلاقیت را از کودک می گیرد.

ج) گوناگونی و تنوع در اسباب بازی

انسان دارای استعدادها و توانمندی گوناگون است که هریک از آن ها برای شکوفاشدن و بروز و ظهور خود نیازمند راهکارها و ابزار متنوعی است؛ بنابراین گوناگونی بازی و اسباب بازی ، موجب رشد و شکوفایی این استعدادهای مختلف می گردد.

د)اقتصادی بودن اسباب بازی

قیمت اسباب بازی باید در حدی باشد که بتوان آن را تهیه کرد و از سوی دیگر کودک بتواند به هر نحوی که         می خواهد آن را دستکاری کند از زاویه ی دیگر اقتصادی بودن اسباب بازی به معنای آن است که به اصطلاح یکبار مصرف نباشد بلکه چندکودک بتواند دوران کودکی خود را با آن ها بگذراند.

هـ )رنگ اسباب بازی

باید اسباب بازی با رنگ های شاد و نشاط آور را انتخاب کنیم نه رنگ هایی که سبب افسردگی و دل مردگی       می شود.

ز)توسعه دهنده توانایی ها و مهارت های جسمی کودک

اسباب بازی مطلوب ، افزون بر پرورش قوای عاطفی ، روانی و رشد خلاقیت ، باید توانایی کودک را در زمینه استفاده از اعضای پرسنل توسعه دهد؛ بنابراین برای پرورش تمامی حواس باید اسباب بازی مناسب را در اختیار کودک قرار داد تا کودک ، افزون برسرگرمی ، به توانایی های جسمی نیز آگاه شود و آن ها را به کار اندازد.

ط)پرورش و گسترش دهنده ی خیال ها و تصورات

اسباب بازی هایی که برای کودک تهیه می کنیم باید بتواند تصورات و خیالات کودک را گسترش دهد؛ برای نمونه اسباب بازی که رنگ های متنوع و شاد دارد یا نمادی از حیوان یا اشیا و موجودات دیگر؛ مانند هواپیما ، ماشین ، وسایل منزل و… است موجب پرورش و گسترش خیالات و تصورات کودک می شود.

ن)همخوانی اسباب بازی با ارزش های فرهنگی جامعه

اسباب بازی باید به گونه ای باشد که ارزش های فرهنگی و اجتماعی جامعه را تقویت کند و نه آن که در ستیز با آن ها قرارگیرد. یکی ازبهترین اهداف و کارکردهای اسباب بازی ، انتقال ارزش های فرهنگی و اجتماعی به کودکان است؛ بنابراین در کشورهایی که اسباب بازی بااهداف فرهنگی ساخته می شود. یکی از اصلی ترین معیارهای آن ، تقویت ارزش های فرهنگی در کودکان است .

متخصّصان اسباب بازی ای را طراحی می کنند که آداب، رسوم ، لباس ، سبک و شیوه رفتاری مورد قبول در آن جامعه را تبلیغ و از ترویج رفتارها و مدل های پوششی بیگانه جلوگیری کند. در کشورهایی مانند هند ، چین و مالزی به فرهنگ بومی در ساخت اسباب بازی بیشتر توجه می شود.

یادآوری این نکته ضروری است که اسباب بازی هرکشور برای کودکان همان فرهنگ و همان کشور مطلوب و مفید است؛ ولی استفاده از آن در فرهنگ ها و کشورهای دیگر می تواند آسیب زا باشد. اسباب بازی هایی که در جامعه ی ما طراحی و ساخته می شود باید فرهنگ بومی و دینی ما را تبلیغ کند. بنابراین رعایت مسائل فرهنگی و دینی در ساخت و طراحی اسباب بازی کودکان بسیار ضروری و بااهمیت است.

ظ) اسباب بازی نباید بیانگر شکل و حرفه ی خاصی باشد.

اگر همه اسباب بازی هایی که برای کودک تهیه می کنیم مربوط به یک شغل و حرفه باشد؛ مثلا مربوط به حرفه نظامی باشد مثل : تانک ، مسلسل ، کلاه پلیس ، ماشین پلیس و … کودک هم فقط باهمان رشته آشنا می شود و چه بسا ممکن است به آن علاقه مند شود. و در نهایت از رشته های دیگر به کلی بی خبر بماند.

بنابراین باید به گونه ای برنامه ریزی کنیم که اسباب بازی های مختلف و متنوع تهیه کنیم و در اختیار کودک بگذاریم؛ این باعث می شود که کودک با شغل ها و حرفه های متنوع آشنا شود و وقتی بزرگتر شد به راحتی         می تواند یکی از مشاغل را انتخاب کند؛ ولی اگر اسباب بازی او محدود به یک شغل خاص باشد فقط به همان حرفه علاقه مند می شود و اگر زمینه ورودش به آن شغل فراهم نباشد به آسانی نمی تواند شغل های دیگر را انتخاب کند.

ذ) نزدیکی با واقعیت

معمولا کودکان دوست دارند اسباب بازی های شان رنگی از واقعیت داشته باشد؛ بنابراین وسایل بازی ها         می توانند نمادی از ابزار واقعی در دنیای بزرگسالان رایج است باشند. لوازم خانه ، وسایل نقلیه و … که کودک ضمن بازی با این ابزار و وسایل با کاربرد واقعی ابزارهای زندگی آشنا می شود.

رعایت نکات ایمنی و بهداشتی اساب بازی :

والدین همانطور که نسبت به مواد غذایی کودک دقت و وسواس به خرج می دهند باید به غذای روحی و روانی کودک مانند اسباب بازی برنامه های تلویزیون، فیلم ، نوار و کتاب آنان نیز توجه کنند.

چه بسیارند اسباب بازی یا اشیایی که کودک از آن ها به عنوان اسباب بازی استفاده می کند؛ ولی برای او خطرآفرین هستند. باتوجه به اجناس اسباب بازی ( پلاستیکی ، شیشه ای و شکستنی ، فلزی ، چوبی ، پارچه ای و الکترونیکی و … ) باید ایمنی لازم و نکات بهداشتی در آن رعایت گردد. به طورمثال اسباب بازی های پلاستیکی باید دارای سطح صاف و برای لمس کردن مناسب باشند ازجنس شکننده و مواد دست دوم نباشد؛ زیرا در صورت شکستن، لبه های آن تیز و برنده می شود.

نباید در اسباب بازی از رنگ های غیرمجاز استفاده شده باشد.

و باید از تهیه ی اسباب بازی دارای لبه های تیز یا آن هایی که ممکن است زود بشکنند و در نتیجه لبه های تیز پیدا کنند خودداری شود.

انواع اسباب بازی:

اسباب بازی ها را براساس دامنه تاثیرآن ها و موقعیت هایی که برای یادگیری کودک فراهم می آورند، به دودسته ی مهم تقسیم می کنند:

1. سازمان یافته ، 2. سازمان نیافته .

اسباب بازی سازمان یافته:

اسباب بازی های سازمان یافته شکل مشخص و از پیش تعیین شده ای دارند و دامنه ی تاثیر آن ها محدود است و به منظور ایجاد موقعیت یادگیری خاص برای کودکان به کار می روند. این گونه اسباب بازی ها به 6 دسته تقسیم می شوند:

1. اسباب بازی هایی ویژه خردسالان؛

2. اسباب بازی هایی برای جلب توجه کودک؛

3. اسباب بازی هایی برای ایجاد تحرک در کودک؛

4. اسباب بازی هایی برای تقویت مهارت های دست و هماهنگی چشم و انگشتان؛

5. اسباب بازی هایی برای تقویت قوه تمیز و تشخیص؛

6. اسباب بازی هایی برای تقویت قدرت تکلم و بیان کودک.

اسباب بازی های جالب :

برای کودکانی که علاقه ای به بازی کردن با اسباب بازی از خود نشان نمی دهند و به تحریکات اضافی برای انگیخته شدن به بازی احتیاج دارند ، می توان از این گروه اسباب بازی ها استفاده کرد. وسایل این گروه ، باکمترین عمل ، نتیجه زیادی را عاید می سازد. کودک بافشردن دکمه ی ماشین آتش نشانی یا آمبولانس ، بلافاصله صدای آژیر می شنود و روشن و خاموش شدن چراغ های رنگی و حرکت اسباب بازی را مشاهده می کند یا با رهاکردن یک فنر می تواند شاهد حرکات موزون و هماهنگ باشد. این وسایل می توانند به خوبی حواس وقوای ذهنی کودک را متمرکز سازند.

اسباب بازی های محرک :

این نوع اسباب بازی ها برای تمرین و تقویت عضلات ، مصرف انرژی ، ایجاد تعادل ، پرورش اعتماد به نفس و کسب تجربیاتی راجع به رهبری مفیدند و عبارت است از :

الف) وسایلی که کودک می تواند از آن ها بالا رود و پایین بیاید: مانند قطعات چوبی یا آهنی درهم فرورفته یا نردبآن های چوبی و طنابی و سرسره .

ب) وسایلی که درکودک ایجاد تعادل می کند: مانند الاکلنگ و تخته های قرقره دار یا لبه ی باریک جداول که کودک از روی آن ها عبور کند.

ج) وسایل غلتانیدنی : مانند توپ ، که کودک می تواند آن را قل دهد ، پرتاب کند ودنبال نماید. اگر درون توپ ، زنگوله ای تعبیه شده باشد که ضمن غلتیدن ، تولید صدا کند برای کودک خوشایندتر است.

د) وسایل هل دادنی و کشیدنی : مانند فرغون های کوچک ، دوچرخه ، سه چرخه و ماشینهایی که کودک آن ها را با نخی چندمتری به دنبال خود می کشد، چون باعث حرکت و جابه جایی کودک می شوند سبب می گردند که کودک در حین فعالیت و حرکت از مکان های مختلف بازدید کند و مسیر حرکت را ارزیابی کند؛ از این رو ، باعث تقویت عضلات بزرگ کودک و کسب مهارت های لازم برای راه رفتن ، پریدن و دویدن می شوند.

ﻫ ) وسایل لی لی کردن : رسم چندخانه با گچ یا ذغال روی زمین و استفاده از یک تکه سنگ و لی لی کردن ، یکی از بازی های دلچسب کودکان است . لی لی کردن باعث توسعه ی هماهنگی عضلانی کودک می شود و حرکات درشت نظیر ایستادن ، پریدن با یک پا و حفظ تعادل را در او تقویت می کند.

اسباب بازی هایی برای تقویت مهارتهای دستی و هماهنگی چشم و دست

وسایل این دسته که باعث تقویت حرکات ظریف دست می شوند عبارتند از :

الف) نخ و مهره ، تخته های سوراخ دار و کفش : کودک نخی را از سوراخهای مهره ها عبور می دهد. برای اینکه مهره ها از طرف دیگر نخ خارج نشوند ، مربی می تواند انتهای نخ را گره بزند. می توان از کودک خواست که از میان مهره های دارای رنگهای مختلف؛ مثلا ، مهره های قرمز را نخ کند و سپس رنگ آبی را . در این فعالیت ، حس بینایی و دقت بینایی تقویت می شود و بین چشم و عضلات ظریف دست هماهنگی حاصل می شود . عبوردادن نخ از سوراخ های دوتخته کنارهم یا عبوردادن بندکفش از سوراخ های کفش نیز مهارت های لازم را در کودک ایجاد می کند.

ب) اسباب بازی های پیچ کردنی : استفاده از پیچ و مهره های چوبی یا پلاستیکی در اندازه های مختلف و رنگ های متنوع باعث هماهنگی بیشتر حرکات چشم و دست می شود و مهارت های انگشتان را افزایش        می دهد.

ج) اسباب بازی های سوارکردنی و جفت کردنی : بازی کردن با اسباب بازی هایی مانند آدمک ها ، مهره ها ، وزنه ها و اشکال مختلف که در جاها یا حفره های مخصوص به خود قرار داده می شوند یا قطعاتی با            سوراخ های کوچک و بزرگ در مرکز ، که در میله های مناسب گذاشته می شوند ، مستلزم دقت و نیروی ذهنی زیادی است . کودک باید با نگاه کردن به اندازه ، حفره ی مناسب آن را بیابد و مربع را در آن جای دهد. هرقدر این قطعات ریزتر باشند ، به قدرت لمس و انطباق چشم و دست بیشتری نیاز دارند.

اسباب بازی های تشخیصی :

به کمک این اسباب بازی ها ، کودک اشکال هندسی را می شناسد ، بامفاهیم اندازه و حجم آشنا می شود و اصوات و رنگ ها را شناسایی می کند.

پازل های جاگذاردنی نمونه ی مناسب از این نوع اسباب بازی ها هستند که کودک اشکال هندسی؛ نظیر دایره ، مثلث ، مستطیل ، لوزی و … را تشخیص می دهد و یا آن ها را درجای مناسب خود قرار می دهد. این قطعات سه بعدی وقتی درون حفره قرار می گیرند ، به حالت دوبعدی در می آیند . کودک بامفاهیم طول ، عرض ، ارتفاع ، سطح ، حجم ، رنگ و اشکال مختلف هندسی آشنا می شود . دقت او افزایش می یابد و هماهنگی چشم و دست در او تقویت می شود.

اسباب بازی های گویشی و زبانی

اسباب بازی هایی نظیر سازدهنی ، بوق ، سوت ، بادکنک ، و نی باعث تقویت دستگاه تنفسی و تولید صدای کودک می شوند و اسباب بازی های دیگری نظیر دومینو، لوتری ارتباط و پازل ، کارت های قصه گو و          کتاب های تصویری وجود دارند که موضوع های متنوعی را برای صحبت کردن و مکالمه کودک فراهم می سازند و کودک فرصت می یابد تاکلمات مناسب را بیان کند و در تکلم ، مهارت لازم را به دست آورد.

الف) دومینو: قطعات مستطیل شکلی است که در هرقطعه ، دو طرح و تصویر وجود دارد. قطعات دومینو به گونه ای بایکدیگر ارتباط دارند که کودکان ، با پیداکردن ارتباط ، قطعات را کنار یکدیگر می چینند . در دومینوهایی که از تصویر تشکیل شده اند می توان درباره تصاویر باکودک صحبت کرد و از او پرسش کرد؛ به طور مثال ، می توان سوال کرد ، که کدام عکس ، گل یا میوه است ؟ کدام شکل پروانه یا هواپیما است ؟ تصویر گربه را به من نشان بده . کدام قطعه سه خال دارد؟ کدام تصویر قرمزرنگ است ؟ صدای گربه چطور است ؟ ماهی کجا زندگی می کند؟ باطرح پرسش های متعدد ، دامنه ی لغات و دانش کودک افزایش می یابد و در تکلم مهارت بیشتری به دست می آورد. کودک با اشکال ، رنگ ها ، اعداد و حیوانات و … آشنا می شود. تفاوت ها و    اختلاف ها را شناسایی می کند. همکاری با گروه و رعایت کردن نوبت را در بازی دو یا چندنفره فرا می گیرد.

ب) لوتوی ارتباط : عبارت است از یک قطعه اصلی و قطعات کوچک و مصور فرعی که تصاویر آن ها به نوعی بایکدیگر ارتباط دارند.

تصاویر قطعه اصلی ممکن است شامل شکل پلیس ، آشپز ، آسمان و دریا باشد که با تصاویر فرعی دزد ، کیک ، هواپیما و کشتی ارتباط دارند. می توان از کودک خواست راجع به تصاویر قطعه اصلی صحبت کند یا از او چنین پرسش هایی کرد: پروانه چطور حرکت می کند ؟ بال های او چه شکلی دارد؟ کار پلیس چیست ؟ آب دریا چه رنگ و مزه ای دارد؟ چه حیواناتی در دریا زندگی می کنند ؟ و … سپس از کودک بخواهیم که قطعاتی را که به نوعی با قطعه اصلی ارتباط دارند شناسایی کند و کنارهم یا روی هم قرار دهد . لوتوی ارتباط ، علاوه بر پرورش قدرت بیان ، حس کنجکاوی کودک را در مورد مفاهیم مختلف محیط زندگی ، مسائل اجتماعی ، مشاغل و … تحریک می کند.

ج) پازل : قطعات بریده یا جدا از هم یک تصویر است که ، با قراردادن آن ها در محل خود ، تصویر اصلی به دست می آید.

پازل ها به دو دسته جاگذاردنی و جورکردنی تقسیم می شوند.در پازل جاگذاردنی کودک جای اشیای خالی را می یابد و قطعه را درون آن قرار می دهد و تصویر را کامل می کند و در پازل جورکردنی ، کودک قطعات را برحسب شکل ، رنگ و اندازه و موضوع انتخاب می کند و درکنار هم قرار می دهد و تصویر را کامل می کند.

هنگام ارائه ی پازل به کودک ، او را به صحبت کردن راجع به موضوع پازل تشویق می کنیم و پرسش هایی درباره ی موضوع پازل از او می پرسیم؛ مثلا ، می پرسیم این تصویر مربوط به چه فصلی است ؟ فصل قبل و بعد از این فصل چه فصلی است ؟ در این فصل چه میوه هایی هست ، هوا چطور است و … یا در پازل روستا از کودک می پرسیم ، در روستا چه حیواناتی بیشتر دیده می شوند ؟ گوسفندان چه فوایدی دارند؟ شغل اصلی مردم روستا چیست ؟ فرش را چطور می بافند ؟ و …

از اهداف پازل می توان به پرورش دقت بینایی ، تشخیص شکل ، رنگ ، شناخت جزء از کل ، پرورش قدرت بیان و یادگیری واژه های جدید اشاره کرد.

پازل های جاگذاردنی در دو نوع دکمه دار و بدون دکمه طراحی شده اند که نوع دکمه دار آن برای سنین پایین تر مناسب می باشد.

پازل ها باید متناسب با سن کودک در اختیار او گذاشته شوند. پازل نباید آن قدر سخت باشد که کودک نتواند آن را حل کند ونباید آن قدر ساده باشد که علاقه کودک را از بین ببرد و در او خستگی ایجاد کند.

هرچه اندازه قطعات پازل ریزتر و هرچه تعداد قطعات بیشتر و هرچه موضوع پازل پیچیده تر باشد برای سنین بالاتر مناسب تر است.

د) کارت های قصه گو و کتاب های تصویری : با تهیه ی تعدادی کارت که برروی آنان اشکال گوناگون چسبانیده شده است ، می توان به رشد بیان کودک کمک کرد. با ارائه ی یک کارت به کودک از او می خواهیم درباره   شکل ها و ارتباط آن ها توضیح دهد و داستانی برای کارت از خود بسازد. همچنین می توان ، باتوجه به سن و ذوق کودک ، کتاب های مناسب و همراه با تصویرهای رنگی را در اختیار او قرار داد. هدف های این دسته از وسایل عبارت است از : افزایش خزانه ی واژه ها ، آشنایی با مفاهیم کلمات ، توسعه ی قدرت خلاقیت و تقویت تکلم .

اسباب بازی های سازمان نیافته :

اسباب بازی ها و وسایلی که در این طبقه قرار می گیرند، شکل از پیش تعیین شده ای ندارند و کودکان می توانند از ابتکار و خلاقیت خود استفاده کنند و فعالیت های نویی انجام دهند . این اسباب بازی ها موقعیت های یادگیری متفاوتی را برای کودک فراهم می آورند و راه را برای ابتکار کودک باز می گذارند . ارزش تشخیصی این دسته وسایل بسیار زیاد است ؛ زیرا کودک می تواند فعالیت های خود را ناآگاهانه ، فرافکنی کند. نظم وسازمانی که کودک به این وسایل می دهد سرنخ هایی به پدران و مادران یا مربیان می دهد که بتوانند جنبه های شخصیتی کودک را بهتر شناسایی کنند. وسایل این گروه به سه دسته ی عمده تقسیم می شوند:

1. اسباب بازی هایی ساختنی ( ساختمانی ) ؛

2. وسایل برای بازی های خلاقه؛

3. وسایل برای بازی های تصوری ؛

1. اسباب بازی های ساختنی.

اسباب بازی هایی متشکل از چندقطعه یا چند صد قطعه اند که بازیکن آن ها را به هم وصل می کند یا روی هم چیده می شوند و ساختمآن های خاصی را ظاهر می سازند . مکعب های چوبی یا پلاستیکی و لگو دو نوع مهم این اسباب بازی هایند.

الف) مکعب ها : این مکعب ها در اندازه ها و رنگ های گوناگون ساخته شده اند و کودک می تواند با آن ها برج ، پل یا چیزهای دیگر بسازد. کودک پس از ساختن برج یا خانه های چندطبقه با ضربه ای آن را خراب می کند و از فرو ریختن مکعب ها و صدای حاصل از آن لذّت می برد. کودک ضمن بازی با قطعات ، با مفاهیم ذهنی و فضایی آشنا می شود؛ مثلا ، هنگام ساختن پل ، ذهن را درباره ی تعادل اجسام ، بلندی و کوتاهی و برقراری تناسب بین پایه ها به فعالیت می اندازد. هماهنگی بین حرکات چشم و دست تقویت می شود. باجنس ، رنگ و اشکال مختلف آشنا می گردد و درمی یابد که وقتی سطح طبقه زیرین به اندازه کافی وسیع تر از طبقات بالایی نباشد ، قطعات فرو می ریزند و هرچه ساختمان بلندتر شود، احتمال سقوط و فرو ریزی آن بیشتر می شود.

ب) لگو: قطعات و حجم های مختلف و قابل اتصال به یکدیگر ، که از ترکیب آن ها حجم ها و ساختمآن های متفاوتی به دست می آید ، لگو نامیده می شود. جنس لگو معمولا پلاستیکی است.

می توان از کودک خواست قطعات سفید یا قرمز را جدا کند، قطعات هم شکل را کنار بگذارد و ستون هایی از قطعات هم رنگ یا هم شکل بسازد و سپس به بازی دلخواه خود ادامه دهد.

لگو ابزاری برای یادگیری است . سبب رشد و هماهنگی مهارتهای بدنی و ارتباطات فضایی می شود. هنگام بازی با آن ، تصورات و تخیلات کودک تحریک می شود و قوه ی خلاقیت و حافظه بینایی و تجسم او پرورش می یابد. می توان از کودک درباره طرحی که در ذهن خود دارد پرسش کرد؛ برای مثال ، چه چیزی می خواهی بسازی ؟

خانه ای با 2یا 3 اتاق ، با باغچه یا بدون باغچه ، با پارکینگ یا بدون پارکینگ و …

2. وسایل لازم برای بازی های خلاقه

بازی های خلاقه وسیله غیرکلامی برای بیان احساسات و علاقه ی کودکان است. کشیدن نقاشی یا تصویر آدمک ممکن است آرامش و لذت را برای کودکان فراهم آورد و آن ها را از فشارها رهایی بخشد. نقاشی باعث تقویت قدرت خلاقه و نیروی ابتکار کودک می شود.

مدادرنگی و آبرنگ : کودک در سن یک سالگی مداد در دست می گیرد. خط، خطی می کند. در سن دوسالگی شروع به استفاده از مدادرنگی می کند. درچهارسالگی از قدرت تخیل خود برای نقاشی کمک می گیرد و در پنج سالگی که استفاده از مدادرنگی را یادگرفته، به استفاده از آبرنگ می پردازد.

3. وسایل لازم برای بازی های تصوری

بازی تصوری باعث فعالیت های حرکتی کودک می شود و کنجکاوی و اکتشاف او را تحریک می کند. وسایل عمده ی بازی های تصوری عبارت است از عروسک ، خمیرمجسمه ، شن و آب .

الف) عروسک : هنگامی که کودک با عروسک بازی می کند ، خود را در نقش مادر و عروسک را در نقش فرزند خود تصور می کند و همان رفتار و حرکات مادر را با خودش در مورد عروسک در پیش می گیرد. با عروسک رازو نیاز می کند و مسائل و مشکلات عاطفی خود را برای او می گوید؛ به طور مثال ، وقتی که کودک با دو عروسک که نماینده ی اعضای خانواده او هستند بازی می کند و یکی از آن ها را بغل می کند و به دیگری اعتنا نمی کند ، بی علاقگی خود را به عروسک دیگر و فردی که آن عروسک نماینده ی اوست ابراز می دارد. کودکی که از مادر خود کتک خورده است ، ممکن است عروسک خود را کتک بزند و تاحدودی خود را از تنش های ایجادشده رهایی بخشد.

ب) خمیرمجسمه : معمولا خمیرها پلاستیکی و غیر سمّی اند. به آسانی شکل می گیرند و کودک می تواند اشکال موردنظر خود را با آن ها بسازد. در خمیربازی ، قدرت خلاقیت و تجسّم فضایی کودک تقویت می شود. هماهنگی بین چشم و عضلات انگشتان زیاد می گردد. کودک فکر می کند ، تصمیم می گیرد ، خلق می کند و با رضایت خاطر درباره ی آنچه ساخته است، سخن می گوید و برآن اسم می گذارد.

در خمیربازی ، کودک با مفاهیمی نظیر جنس خمیر، نرمی ، سفتی ، زبری ، سختی ، سبکی ، سنگینی ، طول ، سطح و حجم آشنا می گردد.

ج) شن و آب : یکی از وسایل مهمی که باید در اتاق بازی وجود داشته باشد، شن و آب است . شن باید در دونوع خشک و مرطوب وجود داشته باشد تاکودک بتواند هر نوع آن را لمس و تفاوت ها و شباهت های آن را درک کند.

کودک در شن به حفرکردن و ساختن دالان می پردازد. برج ، تپه و خانه می سازد و به انجام بازی های تخیلی مشغول می گردد. کودک هنگام بازی باشن و آب ، شن تر و خشک را مقایسه می کند، مفاهیم هندسی و فضایی را درک می کند و قدرت تخیل خود را پرورش می دهد. آب به سر و صورت خود می پاشد، موج درست      می کند و با یک جسم یا اسباب بازی کوچک که در وان حمام قرار می دهد، قایق و قایقرانی را در ذهن خود به تصور درمی آورد.

اسباب بازی و ویژگی های آن :

اسباب بازی در زندگی کودک نقش مهم و موثری دارد. اسباب بازی برای کودکان نوعی غذای روانی است و         می توان گفت که یکی از نیازهای مهم آنان به حساب می آید و جزئی از زندگی آنان را تشکیل می دهد. چنانچه اسباب بازی های کودکان بادقت و برطبق اصول روان شناسی و هدفهای آموزشی انتخاب شوند ، در زندگی اجتماعی و روانی و در رشد فکری وتربیتی آنان بسیار موثر خواهند بود. به همین دلیل است که روان شناسان و مربیان مشهوری چون منتسوری ، والون ، کلاپارد، دوبس و دکتر هوشیار در این زمینه به تفصیل بحث کرده و بازی و اسباب بازی را در رشد فکری و تربیت قوای عقلانی کودک موثر دانسته اند. کودکان ، به هنگام بازی ، مخصوصا با اسباب بازی هایی که جنبه فکری و آموزشی دارند بهتر می توانند به فعالیت های مختلف ذهنی ، حرکتی و روانی بپردازند . از نظر روان شناسی باید دانست که تمایل کودکان به بازی و علاقه ی شدید آن ها به داشتن اسباب بازی یکی از علایم سلامت عقل و کنجکاوی و هوشیاری آنان است .بسیاری از والدین می پندارند که اسباب بازی فقط برای تفریح و سرگرمی کودکان درست شده و بسیاری از سازندگان اسباب بازی ها نیز فقط به جنبه های تجاری و مصرفی اسباب بازی ها پرداخته اند و از این نکته مهم غافلند که شخصیت و تفکر کودکان در سنینی شکل می گیرد که با اسباب بازی ها ، بازی می کنند. از این رو ، انتخاب و تهیه ی نوع مناسب اسباب بازی برای کودکان سنین مختلف بسیارمهم است.

اسباب بازی باید ویژگی های خاصی داشته باشد که به برخی از آن ها اشاره می کنیم :

1. اسباب بازی باید همواره مناسب سن ، علاقه ها و درخور توانایی های ذهنی و رشدی کودک باشد . به طوری که کودک آن را با کمال میل بپذیرد و در حین بازی از آن ، واقعاً لذت ببرد.

کودکان سنین بین شش تا هجده ماه ، احتیاج به اسباب بازی مناسب خود دارند. آن ها طبق ویژگی های رشدی ، مایلند اشیا و چیزهای کوچک را با انگشتان بگیرند و به طرف دهان ببرند . در این مرحله ، چون دندآن های شیری آنان در حال رشد و نمو است می خواهند هرچه به دست می آورند میان فک های خود فشار دهند. به تدریج ، توجه آن ها به اشیای رنگین بیشتر می شود؛ بنابراین ، بجاست که اسباب بازی هایی که برای این قبیل کودکان تهیه می شود نرم و حتی الامکان قابل شستشو و نشکن باشد و نوک تیز ، لبه دار و فلزی نباشد .از سنین چهارده ماهگی تاحدود سه سالگی برای کودکان اسباب بازی های رنگین و قابل انتقالی تهیه کرد که برایشان تازگی داشته باشد و ضمناً قوه ی بینایی آن ها را نیز پرورش دهد. معمولاً ، رنگ قرمز اولین رنگی است که توجه کودک را جلب می کند. در دوره شیرخوارگی و زندگی اولیه ی کودکان ، پستانک به منزله ی نوعی اسباب بازی به شمار می رود و کودک آن را با حرص و ولع خاصی به دهان می برد و به همین جهت است که وقتی آن را از او می گیرند، خشمگین می شود و گریه سر می دهد. به تدریج که کودکان بزرگتر می شوند ، علاقه ی فراوانی به تماشای کتابهای مصور و رنگی پیدا می کنند که در حقیقت ، از نظر روان شناسی ، نوعی اسباب بازی آموزنده و سرگرم کننده محسوب می شوند ودر مراحل بعدی؛ یعنی، در سنین کودکستان و دبستان ، در یادگیری کمک فراوانی به آن ها می کند.

اگر اسباب بازی متناسب سن کودک نباشد ، هدف های مورد نظر تحقق نمی یابند؛ مثلا ، اگر قطعات لگو را در اختیار کودک هفت ماهه قرار دهیم ، آن ها را به دهان می برد، در حالی که کودک بزرگتر به ساختمان سازی می پردازد و از فعالیت های خود لذت می برد.

2. اسباب بازی باید وسیله ی رشد کودک باشد ، او را به حرکت و تفکر و اراده و به مبارزه و تلاش فراخواند. اسباب بازی های مفید آن هایی هستند که کودک می تواند قطعات آن ها را از هم جدا کند و در هر جداسازی با مسئله ی جدیدتری مواجه شود و حدس بزند که بعدا چه اتفاقی خواهد افتاد . اگر اسباب بازی خیلی ساده یا خیلی پیچیده باشد ، خستگی و بی علاقگی را در کودک به وجود می آورد. از این رو ، یکی از ویژگی های اسباب بازی خوب این است که ، متناسب با شرایط ذهنی و جسمی کودک ، بتواند قوای خلاقه و استعدادهای دیگر او را پرورش دهد.

3. اسباب بازی باید انگیزه و محرک مناسب به همراه داشته باشد و بتواند کودک را جلب کند؛ اگر بازی با اسباب بازی توام با موفقیت باشد ، کودک به ادامه بازی ترغیب می گردد؛ مثلا ، وقتی که کودک قطعات رنگی را براساس رنگ خاصی هماهنگ می کند یا پازلی را حل می کند، احساس موفقیت می کند و این موفقیت در حکم پاداشی است که وی دریافت می کند.

4. اسباب بازی باید به پرورش حواس کودک و به ویژه ایجاد و گسترش هماهنگی بین حرکات چشم و حرکات ظریف دست کمک کند.

5. اسباب بازی خوب تصورات کودک را گسترش می بخشد و کنجکاوری و تجسس را در او پرورش می دهد.

6. از ویژگی های دیگر اسباب بازی  مناسب این است که مهارت های بدنی را در کنار مهارت های ذهنی کودک پرورش می دهد.

7. اسباب بازیهایی که دراختیار کودکان گذاشته می شود باید مطمئن و بی خطر باشند و موارد زیر در آن ها رعایت شده باشد:

– اسباب بازی های چوبی و فلزی صاف و بدون تراشه باشند که لمس کردن آن ها باعث خراش و بریدگی پوست کودک نشود.

– جنس اسباب بازی ها چینی یا شیشه ای و به طور کلی ، به آسانی شکننده نباشند.

– اسباب بازی های کودکان کمتر از 2سال که همه چیز را به دهان می برند، قابل شستشو باشد.

– لایی اسباب بازی های پرشده ضدعفونی شده و بهداشتی باشد.

– اسباب بازی های کودکان کمتر از 2سال آن قدر بزرگ باشد که کودک نتواند آن ها را دهان ببرد. مهره های رنگی کوچک و قطعات جداشدنی برخی اسباب بازی ها؛ نظیر چشم و بینی و دهان حیوانات ، به علت آنکه کودک خردسال ممکن است آن ها را قورت بدهد، مناسب نیست.

– نخ اسباب بازی های کشیدنی باید چنان ضخیم و نرم باشند. که دست کودک براثر کشیدن آن ها نبرد.

– قبل از خرید اسباب بازی باید عمیقاً به تأثیرات آن ها در کودک اندیشید و اگر اسباب بازی خاصی به نوعی برای خود کودک یا دیگران خطر ایجاد می کند ، بهتر است به کودک ارائه نشود. اسباب بازی هایی که با برق شهرکار می کنند، تفنگ های ساچمه ای و تیروکمان از این نوع محسوب می شوند.

8. اسباب بازی باید به گونه ای باشد که برای کودک شادی و نشاط و لذّت فراهم آورد.

فهرست منابع و مآخذ:

1-    آشنایی با مهارت های مربی قرآن کودک، مجید غلامی و زهرا حمیدیان- ، انتشارات جامعه قاریان مشهد چاپ اول 1385.

2-    تربیت و بازسازی کودکان، دکتر علی قائمی، چاپ افست مروی.

3-    بازی کودکان در اسلام، محمدصادق شجاعی، مرکز پخش پژوهش های اسلامی صدا و سیما، قم مؤسسه بوستان کتاب، 1385.

4-    بازی های آموزشی، مصطفی مقدم- منوچهر ترکمان ، انتشارات مدرسه، چاپ دهم.

5-    روان شناسی، دکتر سیامک رضا مهجور، چاپ هشتم ،نشر ساسان، بهار83.

6-    روان شناسی بازی، دکتر محمدعلی احمدوند ،انتشارات دانشگاه پیام نور،چاپ پنجم.

7-    رشد و تکامل، الیزابت هارلوک ، ترجمه: مریم حیدری، انتشارات فدن، پاییز75.

 بازی کردن با کودکان – 2 ، منبع : ashpazi.org


انجمن های آشپزی (آشپزخانه)